Nokturn
ok. 1904
Opis
Wczesne prace Leopolda Gottlieba wykazują silne cechy protoekspresjonistyczne. Obraz Nokturn przedstawia dwoje ludzi pogrążonych w ciemnej przestrzeni wnętrza. W głębi rudowłosa kobieta w jasnej, błękitnej sukni siedzi przy fortepianie, podczas gdy na pierwszym planie dominuje ciemna sylwetka mężczyzny, podpierającego głowę ręką. Jego intensywne, niemal świdrujące niebieskie oczy powtarzają błękit sukni kobiety, tworząc subtelne wizualne połączenie między fizycznie oddalonymi postaciami. Ciemna gama granatów, czerni i brunatnych czerwieni, rozmycie konturów oraz rozległa pusta przestrzeń między figurami nadają przedstawieniu charakter melancholijny i psychologicznie napięty. Obraz Nokturn zadedykowany został dr. Bernardowi Kupczykowi, krakowskiemu lekarzowi, specjalizującego się w neurologii i psychiatrii. Na szczególny, psychologicznie napięty klimat obrazu dodatkowe światło rzuca jego dedykacja dla dr. Bernarda Kupczyka, lekarza zajmującego się neurologią i psychiatrią, która pozwala odczytywać Nokturn w kontekście modernistycznego zainteresowania psychiką, melancholią i stanami wewnętrznymi człowieka.
Obraz wykazuje uderzające pokrewieństwo z charakterystyczną dla Muncha psychologizacją przestrzeni malarskiej: dystans przestrzenny, asymetria, różnice skali oraz brak interakcji między postaciami przestają pełnić funkcję wyłącznie środków kompozycyjnych, stając się wizualnymi odpowiednikami emocjonalnej izolacji. Szczególnie bliskie Munchowi jest zestawienie monumentalnej, naładowanej psychologicznie postaci na pierwszym planie z mniejszą, przestrzennie i emocjonalnie oddaloną figurą w głębi — zabieg obecny w takich dziełach jak Melancholia (1891) i Zazdrość (1895).
Inskrypcje
- dedykowany i sygn. p.d.: Wielm. Panu Drowi Kupczykowi w dowód | głębokiego szacunku L. Gottlieb | Kraków 8/XII
- na odwrociu l.g.: L. Gottlieb, Krakau Kunst Pr. 80 Kr.
Wystawy
- Leopold Gottlieb, Galerie Editions Bonaparte, 6-19 grudnia 1930.
- Le Grand prix de la Peinture présenté par Jacques Darnétal, Galerie Georges Bernheim & Cie, 1933.
Bibliografia
- Tanikowski A., Wizerunki człowieczeństwa, rytuały powszedniości. Leopold Gottlieb i jego dzieło, Wydawnictwo Universitas, Kraków 2011, s. 119–120, 215, przyp. 21, s. 263, poz. kat. 2.
- Bartnicka-Górska H., Gottlieb Leopold, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Polska Akademia Nauk, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1975, [w:] Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających. Malarze, rzeźbiarze, graficy, t. II: D-G, s. 425.
- Arkana sztuki. Sztuka polska XIX i XX wieku. Ekspozycja od Jana Matejki do Romana Opałki, Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku, Zamek Książąt Pomorskich, Słupsk 2002, s. 7, 15, il. XIII.
- W nawiązaniu do Witkacego od XIX do XXI wieku (katalog wystawy), Spichlerz Biały, Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku, Słupsk 2020, s. 19 (il.).
- Malinowski J., Brus-Malinowska B., W kręgu École de Paris. Malarze żydowscy z Polski, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2007, s. 71.
- Tanikowski A., Portret podwójny z czasów młodości. Leopold Gottlieb i Xawery Dunikowski, Wydawnictwo Interdyscyplinarnego Koła Naukowego Doktorantów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2006, w: Sztuka lat 1905-1923. Malarstwo - rzeźba - grafika - krytyka artystyczna", s. 46.
- Malinowski J., Leopold Gottlieb – między symbolizmem a École de Paris – w siedemdziesiątą rocznicę śmierci artysty, Toruń 2004, "Pamiętnik Sztuk Pięknych", nr 6, s. 90.
- Buchenfeld I., Grupa Pięciu (1905-1908). Zapomniani buntownicy Młodej Polski, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2026, s. 361, il. 159.